Een veelvoorkomende uitdaging bij het vertalen van engineering stuklijsten in productiestuklijsten is het voorkomen dat ze resulteren in werkorders met (te) veel suborders. Waar ontwerpers en tekenaars geneigd zijn om complexe producten op te delen in lagen, zijn productieplanners nu juist gecharmeerd van plattere structuren die het werk op een enkel bewerkingsstation samenvatten in een enkele werkorder of suborder. De phantom stuklijst is het perfecte gereedschap om dit voor elkaar te krijgen.

Misschien is phantom stuklijst een nieuw begrip voor je. APICS, the Association for Supply Chain Management, definieert een phantom stuklijst als volgt: “Een stuklijst opzet die primair bedoeld is voor tijdelijke (niet op voorraad gehouden) halffabrikaten. Een phantom stuklijst stelt een artikel voor dat gemaakt moet worden, maar wat doorgaans niet op voorraad wordt gehouden voordat het gebruikt wordt in de volgende fabricagestap.” Een paar voorbeelden verduidelijken wat hier wordt bedoeld.

Een platte stuklijst resulteert automatisch in een platte werkorder

Neem nu eens aan dat we meerdere stuklijsten onderhouden voor wat in essentie dezelfde fiets is: de groene fiets, de blauwe fiets, de rode fiets, enzovoorts. Het enige verschil tussen deze stuklijsten is de kleur. We maken dan een werkorder voor een groene fiets met de stuklijst voor de groene fiets. Reuze gemakkelijk, totdat we de stuklijsten moeten wijzigen. Bij het toevoegen of verwijderen van onderdelen, het wijzigen van bewerkingen of bijproducten, zullen we elke afzonderlijke stuklijst moeten onderhouden. Maar, hadden we niet onlangs een functie geïntroduceerd om materialen te vervangen in meerdere stuklijsten tegelijkertijd? Ja. Helaas kunnen we daarmee geen materialen toevoegen of verwijderen en evenmin kunnen we bewerkingen wijzigen. Onze opgave is dus veel werk.

(Klik om te vergroten)

Een potentiële oplossing die onderhoudswerk bespaart is het aanmaken van een artikel met een stuklijst waar alle gedeelde onderdelen en bewerkingen in zitten. We nemen het artikel op in de stuklijst van elke kleur fiets. Een stuklijst voor een fiets bestaat dan nog uit voor het gedeelde artikel, en de kleur als onderscheid. We hebben nu verschillende nieuwe problemen gecreëerd: ten eerste worden er suborders aangemaakt voor de gedeelde onderdelen, wat ons verwijderd van het doel om de stuklijst plat te houden. Ten tweede komt de verf pas terug op het hoogste niveau van de fiets, terwijl we die op een lager niveau nodig hebben. Dit zijn meer problemen dan ons lief is.

(Klik om te vergroten)

Nu introduceren we de phantom. In onze implementatie is de phantom geen eigenschap van de onderliggende stuklijst, maar een conditie die we aangeven in de materiaalregel van de bovenliggende stuklijst. We geven de phantom conditie aan in de zogenaamde materiaalcalculator. Door een phantom te gebruiken maken we automatisch een platte werkorder aan terwijl we het gedeelde onderdeel slechts op een enkele plaats hoeven te onderhouden.

(Klik om te vergroten)

Phantoms zijn nuttig voor het maken van offertes met opties

Een voorbeeld van een product met opties is een oliepomp. De klant kan ons verzoeken om een offerte voor een bepaalde capaciteit pomp, met een bepaalde overbrenging en een aandrijving naar zijn keuze. Natuurlijk kunnen we hiervoor ook een productconfigurator gebruiken die door partners wordt aangeboden. Maar als zo’n configurator te geavanceerd is voor de behoefte kan een phantom wellicht de oplossing zijn. We beginnen met het maken van stuklijsten voor elke optie: pomp kern “A”, pomp kern “B”, pomp kern “C”, overbrenging “K”, overbrenging “L”, enzovoorts. Wanneer we de offerte invoeren geven we de opties aan in de materiaalregels en wanneer we de order bevestigd krijgen door de klant genereren we een werkorder. Helaas wordt dat dan een werkorder met suborders voor iedere gekozen optie.

(Klik om te vergroten)

Nu proberen we dit opnieuw, maar dan met het gebruiken van de conditie phantom bij elke gekozen optie. Het resultaat is een platte werkorder.

(Klik om te vergroten)

Werken met phantom stuklijsten wordt ondersteund in Exact voor Productie Premium editie. Deze functie wordt beschikbaar gemaakt in het derde kwartaal van 2021.

Soms is een materiaal (artikel) in een stuklijst niet meer courant waardoor het in de stuklijst moet worden vervangen door een ander materiaal. Wanneer dat een enkele stuklijst betreft dan zoeken we die op en maken handmatig een wijziging. Maar als datzelfde materiaal in meerdere stuklijsten vervangen moet worden dan is een handmatige wijziging heel bewerkelijk. Met de functie Vervangen kunnen we meerdere stuklijsten tegelijkertijd aanpassen.

In welke stuklijsten wordt het te vervangen materiaal gebruikt?

Een voor de hand liggende vraag is in welke stuklijsten het te vervangen materiaal wordt gebruikt. Via het menupad [Productie] Planning, Waar gebruikt (in Exact voor Productie) of [Voorraad] Analyse en resultaten, Waar gebruikt (in Exact voor Handel) kunnen we alle stuklijsten tonen waar een bepaald materiaal (artikel) wordt gebruikt.

Er kunnen meerdere stuklijsten bij hetzelfde product zijn

In Exact voor Handel is er hooguit een enkele Assemblagestuklijst (Samengesteld artikel) per product. Maar in Exact voor Productie kunnen er meerdere Productiestuklijsten (Versies) per product zijn. Elke stuklijst heeft een eigen Berekende kostprijs, immers als een product op meerdere manieren vervaardigd kan worden zou ook best de berekende kostprijs verschillend kunnen zijn.

Zo gaan we een materiaal vervangen

In het overzicht Waar gebruikt vinken we aan welke stuklijsten we willen aanpassen. Vervolgens drukken we op de knop Vervangen. Er wordt dan een venster getoond waarop we het nieuwe materiaal kunnen selecteren. Door op de knop Vervangen in dit venster te drukken wordt de vervanging uitgevoerd.

We kunnen nu ook nog de kostprijzen aanpassen

Het gevolg van een vervanging kan zijn dat de berekende kostprijs van de stuklijsten gewijzigd is. Daarmee is de (standaard) kostprijs van het product nog niet gewijzigd. In Exact voor Productie kunnen we deze kostprijswijziging doorvoeren via het menupad [Productie] Analyse en resultaten, Kostprijsberekeningen. Met een Scenario worden alle geselecteerde producten doorgerekend onder gebruikmaking van de gewijzigde stuklijsten. Met de knop Voorraad bijwerken worden daar de Kostprijs van de producten (en halffabrikaten) aangepast aan de nieuwe Berekende kostprijs, en wordt ook de voorraadwaarde van de producten aangepast. In Exact voor Handel kan de kostprijs niet in bulk worden aangepast.

De functie Vervangen is beschikbaar in Exact voor Handel en Exact voor Productie geavanceerde en premium edities.